Πολλοί αναλυτές και επενδυτές αναρωτιούνται πώς ο Ντόναλντ Τραμπ και η κυβέρνησή του προσδιόρισαν το ύψος των νέων δασμών που επέβαλαν παγκοσμίως.

Οι περισσότερες χώρες υποστηρίζουν ότι τα νούμερα δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα, ενώ κορυφαίοι οικονομολόγοι χαρακτηρίζουν τη μεθοδολογία πρόχειρη και επιστημονικά αβάσιμη.

Η μεθοδολογία των δασμών Τραμπ που κατέρρευσε τη Wall Street

Οι δασμοί του Ντόναλντ Τραμπ προκάλεσαν κατακόρυφη πτώση στη Wall Street, με τους οικονομολόγους του διεθνούς εμπορίου να καταδικάζουν έντονα την ατεκμηρίωτη μεθοδολογία που χρησιμοποιήθηκε για τον καθορισμό των "ανταποδοτικών" δασμών.

Το σχέδιο του Αμερικανού προέδρου, που παρουσιάστηκε στις 2 Απριλίου 2025, προβλέπει βασικό δασμό 10% σε όλες τις εισαγωγές προς τις ΗΠΑ, με εξαίρεση τον Καναδά και το Μεξικό, στους οποίους είχαν ήδη επιβληθεί δασμοί 25%.

Ωστόσο, χώρες με μεγαλύτερα εμπορικά ελλείμματα έναντι των ΗΠΑ υπέστησαν σημαντικά υψηλότερους δασμούς, προκαλώντας αναταράξεις στις παγκόσμιες αγορές και έντονες διπλωματικές αντιδράσεις.

Τα μαθηματικά του Τραμπ για τον υπολογισμό των δασμών

Η Υπηρεσία Εμπορίου των ΗΠΑ (USTR) εξήγησε τη μεθοδολογία υπολογισμού των δασμών σε επίσημη ανακοίνωσή της. Για να κατανοήσει κανείς τα μαθηματικά του Ντόναλντ Τραμπ, η διαδικασία είναι η εξής:

  1. Λαμβάνεται το εμπορικό έλλειμμα των ΗΠΑ (μόνο για αγαθά, όχι υπηρεσίες) με μια συγκεκριμένη χώρα
  2. Διαιρείται με το σύνολο των εισαγωγών από αυτή τη χώρα
  3. Το αποτέλεσμα διαιρείται με το 2
  4. Το τελικό ποσοστό αποτελεί τον δασμό που επιβάλλεται

Αυτή η μέθοδος οδήγησε σε τιμωρητικούς δασμούς 46% για το Βιετνάμ και 49% για την Καμπότζη, χώρες που εξάγουν μεγάλες ποσότητες προϊόντων στις ΗΠΑ αλλά εισάγουν ελάχιστα. Αντίθετα, το Ηνωμένο Βασίλειο, με το οποίο οι ΗΠΑ είχαν εμπορικό πλεόνασμα πέρυσι, θα υποστεί μόνο τον βασικό δασμό 10%.


Glomex Player(40599x1hkkig7d8l, v-d8x6655btphd)

Οι οικονομολόγοι καταδικάζουν την προσέγγιση Τραμπ

Κορυφαίοι οικονομολόγοι από όλο τον κόσμο έχουν εκφράσει έντονη κριτική για τη μεθοδολογία των δασμών. Ο Thomas Sampson, αναπληρωτής καθηγητής οικονομικών στο London School of Economics, χαρακτήρισε τον τύπο υπολογισμού "πρόσχημα για την εσφαλμένη εμμονή του Τραμπ με τα διμερή εμπορικά ελλείμματα" και τόνισε ότι "δεν υπάρχει καμία οικονομική λογική" πίσω από αυτούς τους δασμούς.

Ο Sampson εξήγησε επίσης ότι οι δασμοί δεν θα εξαλείψουν τον βασικό μακροοικονομικό παράγοντα που οδηγεί στο εμπορικό έλλειμμα των ΗΠΑ: "Όσο οι ΗΠΑ δεν αποταμιεύουν αρκετά για να χρηματοδοτήσουν τις επενδύσεις τους, πρέπει να δανείζονται από τον υπόλοιπο κόσμο. Αυτό απαιτεί την ύπαρξη εμπορικού ελλείμματος. Οι δασμοί δεν αλλάζουν αυτή τη λογική."

Αντιφάσεις στην πολιτική της κυβέρνησης Τραμπ

Οι υπολογισμοί της USTR φαίνεται να αγνοούν προηγούμενες δηλώσεις της ίδιας της κυβέρνησης Τραμπ, που υποστήριζαν ότι οι ανταποδοτικοί δασμοί θα βασίζονταν σε εις βάθος αξιολογήσεις των διμερών εμπορικών σχέσεων, συμπεριλαμβανομένων των φόρων, των ρυθμίσεων και άλλων μη δασμολογικών εμποδίων.

Ο George Saravelos, επικεφαλής έρευνας συναλλάγματος στη Deutsche Bank, επισημαίνει ότι η απόφαση να επιβληθούν υψηλότεροι δασμοί σε χώρες με μεγαλύτερα εμπορικά ελλείμματα είναι "καθαρά μηχανιστική" και πιθανότατα θα οδηγήσει σε "ανοιχτές και απρόβλεπτες" διαπραγματεύσεις με την κυβέρνηση, καθώς οι χώρες θα προσπαθήσουν να μειώσουν τους δασμούς τους επόμενους μήνες.

Η οικονομική αβασιμότητα του στόχου μηδενικών ελλειμμάτων

Οι οικονομολόγοι επικρίνουν έντονα την εμμονή του Ντόναλντ Τραμπ να μειώσει τα διμερή εμπορικά ελλείμματα στο μηδέν, θεωρώντας την οικονομικά αβάσιμη. Υπογραμμίζουν ότι πάντα θα υπάρχουν προϊόντα που είναι αδύνατο ή οικονομικά μη βιώσιμο να παραχθούν σε κάθε χώρα, όπως για παράδειγμα οι μπανάνες στις ΗΠΑ, που δεν μπορούν να παραχθούν σε κλίμακα που να καλύπτει τη ζήτηση.

Ο Oleksandr Shepotylo, οικονομολόγος στο Aston University του Μπέρμιγχαμ, του οποίου η ομάδα πρόσφατα μοντελοποίησε τις επιπτώσεις ενός παγκόσμιου εμπορικού πολέμου, τόνισε ότι η χρήση οικονομικών τύπων δίνει στο έγγραφο του USTR "μια αίσθηση σύνδεσης με την οικονομική θεωρία", αλλά στην πραγματικότητα δεν έχει καμία σχέση με την πραγματική λειτουργία του διεθνούς εμπορίου.

Καθώς οι παγκόσμιες αγορές συνεχίζουν να αντιδρούν στους νέους δασμούς του Ντόναλντ Τραμπ, οι οικονομολόγοι προειδοποιούν για πιθανές μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία και το διεθνές εμπόριο, ενώ πολλές χώρες ήδη προετοιμάζουν αντίμετρα.

«Ο τύπος αυτός δίνει έναν δασμό που θα μείωνε το διμερές εμπορικό έλλειμμα στο μηδέν. Αυτός είναι ένας παράλογος στόχος. Δεν υπάρχει καμία οικονομική λογική στο να επιδιώκει κανείς ισορροπημένο εμπόριο με κάθε χώρα», ανέφερε.

«Υπό αυτή την έννοια, η πολιτική αυτή είναι εντελώς ανορθόδοξη και δεν μπορεί να δικαιολογηθεί».

Το αποτέλεσμα των δασμών, όπως επισημαίνει ο John Springford, οικονομολόγος εμπορίου στο think-tank Centre for European Reform, δεν θα είναι η εξάλειψη των ελλειμμάτων, αλλά θα προκαλέσει μεγαλύτερο πόνο στις φτωχότερες χώρες και στους Αμερικανούς.

Η φόρμουλα οδηγεί σε εντελώς διαφορετικά αποτελέσματα για κάθε χώρα, ανάλογα με το εμπορικό της ισοζύγιο με τις ΗΠΑ. Έτσι, το Βιετνάμ επιβαρύνεται με επιπλέον δασμό 46%, ενώ η Αυστραλία, που έχει εμπορικό έλλειμμα με τις ΗΠΑ, υπόκειται μόνο στον ελάχιστο συντελεστή του 10%, όπως και το Ηνωμένο Βασίλειο.
Ο Τραμπ επέβαλε δασμούς 20% στις εισαγωγές από την Ευρωπαϊκή Ένωση και ακολούθως για τις εισαγωγές από τις παρακάτω χώρες: Κίνα (34%), Ινδία (26%), Νότια Κορέα (25%), Ιαπωνία (24%), Ηνωμένο Βασίλειο (10%), Βιετνάμ (46%), Ελβετία (31%), Καμπότζη (49%), Νότια Αφρική (30%), Ινδονησία (32%), Βραζιλία (10%), Σιγκαπούρη (10%). Για τις εισαγωγές από την Ταϊβάν, οι δασμοί θα είναι ύψους 32%.